Zbigniew Grochowski urodził się 31 sierpnia 1926 r. w Lublinie. Wybuch wojny zastał jego rodzinę w Brześciu (obecnie Białoruś), gdzie mama pracowała jako nauczycielka w gimnazjum i liceum a ojciec – dziennikarz wydawał czasopismo „Oczerety”. Późną jesienią, po pierwszych wywózkach Polaków na Syberię, rodzice zdecydowali o ucieczce do krewnych w Lublinie. Kiedy zaangażowanie ojca w działalność konspiracyjną doprowadziło do serii aresztowań, rodzina Grochowskich przeniosła się do Warszawy, gdzie na Starym Mieście przeżyła okupację pod przybranym nazwiskiem Zabłoccy. Tam, na tajnych kompletach, Zbigniew Grochowski ukończył gimnazjum i (w 1941 roku) przystąpił do Szarych Szeregów. Brał udział w akcjach małego sabotażu, na potrzeby Armii Krajowej fotografował też niemieckie obiekty oraz uliczne egzekucje.
Pierwszy miesiąc Powstania Warszawskiego Zbigniew Grochowski spędził na Starym Mieście, przy ulicy Sapieżyńskiej 10, pod przybranym nazwiskiem Stefan Zabłocki. Po upadku Starówki, wraz z ewakuowaną ludnością cywilną, trafił z matką i bratem do obozu przejściowego Dulag 121 w Pruszkowie, a następnie w głąb Rzeszy, na roboty do niemieckiego gospodarstwa
Po wojnie zamieszkał w rodzinnym Lublinie, gdzie ukończył studia. Na początku lat 50. skierowano go do Legnicy, gdzie pracował jako nauczyciel fizyki i matematyki. Wielką pasją Zbigniewa Grochowskiego jest praca z młodzieżą. Od lat pozostaje niestrudzonym propagatorem wiedzy i pamięci o Powstaniu Warszawskim, poświęcając wiele czasu na spotkania i prelekcje. Za działalność społeczną i zawodową otrzymał liczne wyróżnienia i odznaczenia, w 2025 roku Rada Miejska nagrodziła go tytułem Honorowego
Obywatela Legnicy.
Pierwsza grupa zdjęć, otwierająca kolekcję Zbigniewa Grochowskiego, pochodzi z okresu okupacji. Przedstawia ona Starówkę oraz rodzinę autora. Kolejna, powstańcze, to kilkanaście kadrów z walczącej Starówki, ukazujących młodych powstańców, pierwsze ofiary i płonące domy.
Kaseta z niewywołanymi zdjęciami wykonanymi podczas wojny została przez Autora przemycona do niemieckiego obozu przejściowego w Pruszkowie a następnie przechowana w ukryciu, podczas pobytu na robotach w Niemczech. Dopiero rok po wykonaniu w Warszawie pierwszych kadrów Autor wywołał kasetę.
Tak powstała trzecia, największa część albumu, która pokazuje Warszawę w czerwcu 1945 r.. Z jednej strony zdjęcia dokumentują ruiny kamienic i kościołów, ekshumacje i napisy upamiętniające poległych. Z drugiej – mieszkańców adaptujących się do nowych warunków, odradzający się drobny handlu i usługi, początki odbudowy stolicy.
Przechowywany przez kilkadziesiąt lat w naszym mieście album Zbigniewa Grochowskiego, Honorowego Obywatela Legnicy to prawdziwy depozyt pamięci, fotograficzny zapis najważniejszych dni w historii Polski.
Wystawa : fotografie i dokumenty Zbigniewa Grochowskiego a także biogram autora oraz podpisy do ilustracji zostały udostępnione ze zbiorów i opracowań Muzeum Powstania Warszawskiego.
Fot. Zbigniew Grochowski, zdjęcia ze zbiorów Muzeum Powstania Warszawskiego
Źródło: UM Legnica
