Wydatki na świadczenia chorobowe są pod lupą Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Kontrole L4 prowadzone przez ZUS przynoszą znaczące efekty finansowe. W pierwszej połowie 2025 roku do Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS) powróciła rekordowa kwota ponad 150 milionów złotych. Analiza wykorzystania zwolnień lekarskich pokazuje, że nie wszyscy ubezpieczeni wykorzystują je zgodnie z przeznaczeniem – czyli na leczenie i rekonwalescencję. Przepisy są jasne, a skala nieprawidłowości wymusiła intensyfikację działań kontrolnych.
Skala i efektywność kontroli ZUS
Miniony rok obfitował w absencje chorobowe – Polacy spędzili na zwolnieniach lekarskich blisko 240 milionów dni. Ta statystyka skłoniła ZUS do wzmożonej weryfikacji. W okresie od stycznia do czerwca 2025 roku ZUS przeprowadził 227 tysięcy kontroli zwolnień lekarskich. Rezultaty tych działań były wymierne: wstrzymano wypłatę 14,8 tysiąca zasiłków na łączną kwotę przekraczającą 22,2 miliona złotych. Ponadto, obniżono świadczenia wypłacane po ustaniu zatrudnienia o 128,3 mln zł. Sumarycznie, do budżetu FUS wróciło dokładnie 150,5 miliona złotych.
W porównaniu do analogicznego okresu w roku 2024, kiedy przeprowadzono więcej, bo 260,8 tys. kontroli, obecne efekty finansowe są bardziej znaczące. Wówczas, łączna kwota odzyskanych środków wyniosła 117,5 mln zł (po wydaniu 18,6 tys. decyzji).
Kogo dotyczą kontrole L4?
Iwona Kowalska-Matis, regionalna rzeczniczka prasowa ZUS na Dolnym Śląsku, podkreśla, że zasady kontroli są jednakowe dla wszystkich ubezpieczonych. Rodzaj zatrudnienia nie ma znaczenia – weryfikacji podlegają zarówno pracownicy na umowę o pracę, jak i osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą.
Kontrola prawidłowości wykorzystywania L4 odbywa się dwutorowo:
- Kontrola Orzekania: Przeprowadzana przez lekarza orzecznika ZUS, ma na celu sprawdzenie, czy istnieją podstawy medyczne do wystawienia zwolnienia (poprawność orzeczenia o niezdolności do pracy).
- Kontrola Wykorzystywania Zwolnienia: Realizowana przez płatnika zasiłku (ZUS lub pracodawcę). Ma na celu weryfikację zachowania ubezpieczonego w czasie rekonwalescencji – czy zwolnienie nie jest wykorzystywane niezgodnie z celem, np. do innej pracy zarobkowej.
Wytyczne i ostrzeżenia rzecznika ZUS – Czego nie robić na zwolnieniu?
„Nawet jeśli chory nie ma zaleconego leżenia, czas zwolnienia nie może być traktowany jak dodatkowy urlop czy wakacje”
– przestrzega Kowalska-Matis.
Osoba przebywająca na zwolnieniu lekarskim musi pamiętać, że jest to czas przeznaczony na powrót do zdrowia i regenerację. Dozwolone są jedynie zwykłe czynności życia codziennego oraz te, które są bezpośrednio związane ze stanem zdrowia, takie jak:
- Wizyta u lekarza,
- Badania diagnostyczne,
- Zakup leków w aptece,
- Podstawowe zakupy spożywcze.
Najczęstsze powody cofnięcia zasiłku:
ZUS zwraca uwagę na najczęściej wykrywane nieprawidłowości, które prowadzą do pozbawienia prawa do zasiłku chorobowego i konieczności zwrotu środków:
- Świadczenie Pracy Zarobkowej: Wykonywanie innej pracy, zarówno legalnej, jak i „na czarno” (np. praca taksówkarza, działalność we własnej firmie).
- Wyjazdy Rekreacyjne/Wypoczynkowe: Zarówno krajowe, jak i zagraniczne wyjazdy urlopowe.
- Aktywności Niezwiązane z Leczeniem: Udział w kursach (np. na prawo jazdy), szkoleniach, zebraniach, a także udział w imprezach (np. wesele, maraton sportowy, mecz).
- Prace Remontowo-Budowlane: Budowanie, remontowanie domu, czy intensywne prace porządkowe.
Ważny obowiązek ubezpieczonego – adres pobytu:
Zarówno ZUS, jak i pracodawca mają prawo i obowiązek kontroli pod adresem wskazanym w zwolnieniu lekarskim (L4). Nie jest to adres zameldowania czy zamieszkania, lecz adres aktualnego pobytu podczas orzeczonej niezdolności do pracy. W przypadku jego zmiany (np. przeniesienie się na czas choroby do rodziny), ubezpieczony ma obowiązek powiadomić o tym fakcie i pracodawcę, i ZUS, w terminie 3 dni.
Przeczytaj także: Uwaga na oszustów podszywających się pod ZUS!
